Abdurauf Fitrat korpusi

Doʻstimning oti Roʻziqul boʻlsa ham, biz uni “Pochamir” der edik.
Nechundir, bilmadim, bir kishi koʻknori ichkach, “pochamir” boʻlib qoladir!..
Bizning Pochamir oʻn besh kun kasal yotdi.
Kasallikning sababi shul koʻknorsizlik edi.
oʻn besh kun “obi xayot” ichmay yotmoq..., tushuningiz, qulaymi?
Pochamirning oʻlib qolmagani ham ancha botirlik...
Uning oʻrnida fil boʻlganda ham oʻlar edi.
Kasallik boshda Pochamirni koʻp qoʻrqitmagan edi.
Tobut, sagʻana kabi narsalar esiga ham kelmagan edi, folchi, Xolbibining koʻchirigʻidan keyin, koʻngli ham ozgina koʻtarildi.
Tezroq sogʻayib “mayxon”ga bormoqdan boshqa qaygʻusi qolmagʻan edi.
Nima qilmoq kerak?
Shul koʻknorsizlik yomon.
“Sogʻaymasang, koʻknor yoʻq”, degan fikr tangri buyrugʻidan ham kuchli.
Boʻlurkim, yana bir oy yotarsan, tangri koʻrsatmasin, uch- toʻrt oy yotmoq ham bor!
Koʻknorsiz qalay kun oʻtkara-san?
Yana bir dardi bor: shunday nashasiz yotgandan keyin, oʻlim yoʻqmi?
Hay, attang-ey...
Bir oʻlib qolsang...
U dunyoda nasha bormikin?!
Pochamir oʻylab-oʻylab charchadi, yana isitma chiqardi.
Qattiq isitmaning telba talvasalari orasida Pochamirinig qup-quruq lablari orasidan shul soʻz yana chiqib qoldi: U dunyoda nasha bormikin?!
Bora bora kasallik kuchaydi, “u dunyoda” nasha topmoq fikri Pochamirning miyasini charchatdi.
Eng soʻng shu qarorga keldi: “U dunyo”da “hur” degan qizlar, “gʻilmon” degan bachalar bor ekan-u, nega nasha boʻlmasin?
Bizning Pochamir madrasa changi yegan, “Shamsiya” mantiqiga juda ishonadir.
Yuqoridagi mantiqiy soʻz unga juda yoqib ketdi.
— Bor, bor, — dedi, qizlar, bachalar bor ekan, nashasi boʻlmasmi!
“U dunyo”da nasha ham bor.
Biroq bizga berarlarmi uni?!
Unga borguncha koʻb qoʻnuqlar, koʻb bekatlardan oʻtish kerak.
Qil koʻprik, tarozi, Munkar-Nakir.
Bularning barisini koʻrmoq, oʻtkarmoq kerak, undan keyin nasha!
Shularni oʻylar ekan, Pochamirning esiga bir xiyla keldi. Isitmasi bir oz tushgan edi, xotinini chaqirdi.
Koʻzlari yoshga toʻlgan ekan, titroq bir tovush bilan shuni anglatdi: Xotin, endi xudoga topshirdik.
Tirik kishi oʻlmay qolmas, albatta.
Mening kasalim yomonga oʻxshaydir.
Bir ish boʻlib oʻla qolsam, mana shul rafdagi koʻknor xaltalaridan menga kafan tiktir.
Bozordan surf-murf olib yurma, angladingmi? — dedi.
Xotini ayriliq xabaridan qaygʻurib, bir oz yigʻlab qoʻydi.
Eng soʻng Pochamirning soʻzini qabul etib, uydan chiqdi.
Koʻchiriqlar, duolar butkul foydasiz ekan!
Pochamirning jonini qaytarish nari tursin, unga bir oz koʻknor ham topib bera olmadilar.
Pochamir oʻlib qolgan edi.
Yuvmoq, isqot, janoza, ixlos xoki, yirtish masalalari, bilganingizcha, koʻrildi.
Sagʻananing ogʻzi ham berkitildi.
Nima deysizkim, oʻlganidan keyin ham tinchlik yoʻq emish!
Pochamir endi bir oz tinchgina uxlamoqchi boʻlgan edi, goʻrga ikki malak kirdi.
Koʻzlari juda katta, boʻylari uzun, boshlarida ikkitadan shoxi bor, koʻkraklari junli, qoʻllarida yoʻgʻon kaltaklar!...
Bittasi qoʻltigʻidan kichkina bir shisha chiqardi.
Oʻlikka toʻgʻri tutdi.
Oʻlikka jon kirdi.
Pochamir irgʻib turgach, boshi sagʻananing tepasiga taqillab tegdi, qaytib yiqildi.
Bu qatla sekingina turgach, koʻzi haligi qoʻrqinchli malaklarga tushdi.
Bularning Munkar-Nakir boʻlgʻanlarini bot angladi.
Tirikligida oʻylab qoʻygan hiylani eskarib, Munkar-Nakirdan soʻz kutib turdi.
Munkar-Nakir afandilar bizning koʻknorini qoʻrqitgʻali kaltaklarini koʻtarib: —Tangring kimdir? — deb soʻradilar.
Pochamir qoʻrqmadi-da, shoshmadi-da, koʻzlarini ularning koʻziga tikdi: oʻzi nima gap, aka? dedi.
Malaklar bu kungacha hech kimdan bunday qarshilik koʻrmagan edilar, shoshib qoldilar: — Bizlar, Munkar-Nakir boʻlamiz.
Sening imonlimi-imonsizmi ekaningni onglamoq uchun keldik, qani javpb ber! — dedilar.
Pochamir: Sizlarni kim yubordi?
Malaklar: Tangri yubordi, soʻzni choʻzma!
Pochamir xoʻb qiziq bir ishni koʻrgan kabi shoshib soʻzladi: — Tangri yuborgan Munkar-Nakir bundan uch oy burun kelib, meni soʻroq qilgʻan edilar-ku, sizlar yana nima deb kelasiz?!
Munkar: Sen qachon oʻlding? — deb soʻradi.
Pochamir: Uch oy burun oʻlganman.
Malaklar: Yolgʻon aytma!
Pochamir: Kafanimni koʻrmaysizmi! Sargʻayib, chirib ketgan, dedi.
Ularga soʻz bermaslik uchun tez-tez gapirib berdi: Birodarlar! Mening qachon goʻrga kirganim biror daftarga yozilmagʻan, sizlarga qayerdan, qachon yuborilganingizni bildiruvchi bir mandat berilmagan, har soatda bittangiz kelib odamni rohatsiz qilasiz.
Oxiratning butun ishlari shunday tartibsizmi?!
Malaklar bunday qarshilikni koʻrgach, shoshib qoldilar.
Nima qilishlarini bilmay turdilar.
Qaytib ketmoqchi ham boʻldilar.
Nakir degan kattasi birdan baqirib: Odam oʻgʻli!
Menga tangridan hozir “ilhom” keldi.
Sen yolgʻonchisan.
Bizlarni aldamoqchi boʻlibsan.
Bizlarin aldamoq qulay, biroq Tangrini aldab boʻlmas.
Sen dunyoda kasal boʻlib yotganingda, xotiningga vasiyat qilgan eding: xotinnig koʻknor xaltalaringni qurab, senga kafan tikdi.
Kafaningdagi sariqlik shundan ekan.
Tez boʻl, javob ber! — deb kaltakni koʻtargach, Pochamir burungi turishini buzmay soʻzladi: Toʻxtangiz, Nakir afandi! — dedi.
— Tangri-ku mening uyimda xotinimga aytgan soʻzlarimni bilar ekan, kafanimning koʻknor xaltalaridan tikilganini bilar ekan, mening qachon oʻlib, qachon koʻmilganimni ham bilar ekan, mening imonlimi, imonsizmi ekanimni bilmadimi, sizlarni nega yuboradir?
Malaklar bu kuchli soʻroqqa javob bera olmadilar.
Bu erka qulining holini aytmoq yoki bir dasturulamal soʻramoq uchun Tangri huzuriga qaytdilar.
Nedandir, bilmadim, qaytib-da kelmadilar!...
Pochamir tinchgina uxladi.
Goʻrda chayondan, ilondan, tamugʻ alangasidan bir narsa-da koʻrmadi.
Qulogʻiga erishgan bir Hambombugʻ tovushidan uygʻondi. Yana Munkar-Nakir afandilar keldilarmi, deb bir oz qoʻrqdi.
Koʻzlarini ochib qarasa, hayhot!
Munkar-Nakir u yoqda tursin, oʻzining ustidagi sagʻanadan ham asar qolmagan.
Butun dunyo tep-tekis boʻlib qolgan.
Keng bir choʻlning har tomonida oʻsgan tikonli butalarni koʻrganmisiz?
Mana shunga oʻxshab, yerdan odamlar oʻsib chiqqan: yangisina tuprokdan bosh koʻtargan yap-yalangʻoch kishilar hayron-hayron, bir-birlariga qarab oʻtiralar!
Xuddi shu pallada boyagi Hambombugʻ tovushi atrofni titratdi.
Bu tovush Hambombugʻ tovushi emas, judaqkattiq tovush edi. Biroq bizning Pochamir uyqudan koʻz ochkan chogʻida, uni eshitgani uchun, Buxorodagi Hambombugʻ deb oʻylagʻan edi.
Shuning uchun biz ham Hambombugʻ dedik.
Hambombugʻ tovushini eshitgach, barcha odamlar yerdan turdilar.
Hamma qip-yalangʻoch!
Oʻrtuklarda degan narsa yoʻq.
Xuddi oʻris hammomi.
Buncha “kashfi avrat” Pochamirni bir oz uyaltirdi.
Koʻknor xaltalaridan tikilgan kafanni iskardi, biroq kafan tuproq boʻlgan, bitgan edi!
Shoshib qolgan, har yonga telbalarcha yugurgan miliard odamlar orasida bizning Pochamir ham chopib yurgan edi.
Birdan qoʻliga bir narsa berdilar.
Qaradi: Nikalay zamonidagi pasport daftarchalariga oʻxshagan bir daftarcha, oʻqimoq istadi.
Lekin shunday bir kunda daftarchani oʻqib turmoq boʻlurmi?
Daftarchani barmoqlar orasidan bukub ushladi.
Bir toʻda malak polislari yalangʻoch odamlarni bir tomonga surib, haydab keldilar.
Pochamir ham surkka qoʻshilib yura berdi-yura berdi, keng bir kapponga borib toʻxtadilar.
Kapponning toʻrt yogʻida xirmonlar: yozuq-ezgu xirmonlari. oʻrtada katta, juda katta zogʻomali bir tarozi, boshida uzun boʻyli, yirik gavdali, katta koʻzli bir malak.
Odamlar kappon tegrasida toʻplangach, haligi tarozibon oʻzining yoʻgʻon tovushi bilan baqirib:
A...y, odam oʻgʻillari! “Qiyomat qoyim” boʻlgʻan.
Bu mezon tarozisidir....
Sizning amallaringizni shu bilan tortib koʻramiz.
Ezgusi ortgan kishi ujmohga kiradi, yozugʻi ortgan kishi tamuqqa boradir, — dedi.
Tarozibon afandining bu baqirishi ortiqcha bir ish edi.
Negakim, “qiyomat qoyim”, “mezon”, “tarozi”, “amal tortmoq” kuni boʻlgʻanini bizning Pochamir bilan shundagi hamma kimsalar bilar edilar.
Tarozibonning baqirishidan kimsa qoʻrqmadi, hurkmadi, seskanmadi, hech kim bir javob bermadi.
Yolgʻiz bizning Pochamir: “Xub, ongladik, tez boʻling, ishni bitiring!” — deb gʻoʻngʻillab qoʻydi.
Tarozibon ishga kirishdi.
Ishning borishi shul yoʻlda edi.
Yalangoch kishilar, tarozi boshiga oʻnlab, yuzlab be tartib toʻplandilar: “Bu mening daftarim! Avval men! Menikini ol! Men qoldim-ku” — deb qichqirishdilar.
Tarozibon bittasining daftarini olib, “Mulla Olim” deb otini oʻqiydir.
Mulla Olimni yigʻindan chiqarib, orqasiga oʻtkaradir.
Shunda yumush kutib turgan kampir malaklarning besh-oʻntasiga Mulla Olimning daftarchasini beradir.
Bu kampir malaklar bilan yozuq-ezgu hirmonlariga borib oʻtiradirlar, guruch ortguvchilardek, yozuq va ham ezgu hirmonlarini barmoqlari bilan titadirlar, Mulla Olimning ezgularini va yozuqlarini ajratib oladirlar, tarozibon tortadir, birtasining ogʻir kelganini anglagandan keyin, ikkala zogʻomani ham erga boʻshatadir.
Ikkinchi bir kishining yozuq, ezgularini tortmoq uchun daftarchasini olmoqchi boʻladir.
Yana janjal, yana itarish, yana “meni oʻtkaz, uni qoldir”lar!
Pochamir ikki yarim yil kutdi.
Taroziga yaqinlasha olmadi.
Tarozi sari bir qadam otgach, yigirma qadam keyinga itarilar edi.
Ish shunday qolganda, yana yilgacha ham taroziga yaqinlasha olmasligi aniq edi.
Joniga tekkan yolgʻiz bizning Pochamir emas.
Ikki yarim yildan beri navbat kutib turgan kishilarning hammalari bezor boʻlgʻan edilar.
Pochamir xalq orasiga fitna solmoq, ularni buzmoq rejasini chizdi.
Yonidagilarga gapira boshladi: Jonim, birodarim!
Bu qanday tartibsizlik?
Shuncha odamning “amal”ini tortmoq uchun bittagina tarozi nima boʻladi?
oʻn-oʻn besh tarozi yoʻqmi ekan?
Shuncha buyuk ishni boshlar ekanlar, burunroq tayyorlik koʻrganda, boʻlmasmi edi?
Buni qilmagʻanda ham, bir tartib oʻrnatish kerak edi.
Bir kishi: Qanday tartib?
Pochamir: Soʻng zamonda bizning Turkistonda bir tartib chiqqan edi.
Koʻb kishiga oziq bermoq uchun ochilgan doʻkonlar bor edi, shunda toʻplangan kishilarga tartib bilan oziq bermoq uchun quyruq yasar edilar, ya'ni kelgan kishilarni bir-birining ketiga qoʻyar edilar.
Buning oti “ochirat”.
Dunyoda “ochirat”ni koʻrganlardan shunda Pochamirdan boshqa yana toʻrt-besh kishi bor ekan.
Pochamirning ogʻzidan “ochirat” soʻzi chiqqach, hammalari: Ha!.. Ochirat... Ochirat yaxshidir... Ochirat istaymiz, deya boshladilar.
Boshqalar ham shularga ergashdilar: Ochirat yaxshi ekan, shuni istaymiz, shu boʻlsin, shu kelsin! — deb qichqirishdilar.
Malaklar har tomondan yugurishib keldilar.
Odamlardan nima istaganlarini soʻradilar.
Hammalari birdan: Ochirat istaymiz, shul kelsin! — dedilar.
Malaklar “ochirat” soʻzini endigina eshitar edilar, ma'nosini anglay olmadilar.
Bu qanday soʻz? — deb shoshib qoldilar.
Pochamir chaqqonlik qildi, ilgariga oʻtdi, kishilarni bir-biri orqasiga qoʻydi:
Mana, “ochirat” deb shunga derlar, — dedi.
Malaklar “ochirat”ni anglagach, odamlarni qator qila boshladilar.
Pochamir oʻzi uchun qator boshida oʻrin ola bildi.
Tarozibon Pochamirning daftarchasini oldi.
Ezgu yozuqlarini tortdi.
Daftarchaga bir xat yozib, qoʻl qoʻyib oʻziga qaytardi.
Pochamir qatordan chiqdi.
Qiyomat choʻlida hayron-hayron yura berdi.
Qayerga borganini bilmas edi.
Bir tuda kishiga uchradi.
Qayoqqa borasiz? — deb soʻradi.
Labi hovuz boramiz, dedilar.
Bu Labi hovuzning “Inna a'ttayna”dagi “Kavsar xovuz” ekanini Pochamir bot ongladi.
Oʻzi ham suvsa-gan edi.
Bir yutum suv ichgusi keldi.
Shunlarga qoʻshildi.
Yurdi-yurdi, uzoqda keng bir hovuzda tiniq suvning lopillab turgani koʻrindi.
Hammalari birdan ilgari yugurdilar.
Bir ozdan keyin hovuz boʻyiga erishdilar.
Pochamir chiqargan “ochirat” bu yerda koʻpdan onglashilgan ekan.
Bundagi odamlar hovuzning toʻrt puchmogʻida quyruq boʻlib, “ochirat” kutib turardi.
Pochamir qisqaroq bir qatorga qoʻshildi.
Bir yil, bir oy kutgandan keyin navbat tegdi, bir tos suv ichib, qatordan chiqdi.
Olti oy yana choʻlning u yon-bu yoniga borib yurdi.
Juda ham qisilib qolgʻan edi.
Birdan qarasa, katta tayoqli malaklar kishilarni surib borayotirlar.
Bu ham shularga qoʻshilib yura berdi.
“Qil koʻprik”ka olib bordilar.
Pochamir har yonga es qoʻyib qaradi.
Keng, juda ham keng bir chuqur: chuqur olovga toʻlgan, alangasi chiqib har tomonni qizartiradir.
Chuqurning ustida qil koʻprik; qildan ingichka boʻlsa ham oʻzi qil emas, negakim, shuncha alangada yonmay turadir. Koʻprik koʻb uzun boʻl- gani uchun nari yogʻi koʻrinmas edi, beri yogʻida esa kup kishilar, koʻb qoʻylar hamda koʻb malaklar aralashib, baqirishib, yugurishib yurarlar.
Bir necha kishi qoʻylarga minib qil koʻprikdan oʻtib bormoqda.
Nechasi quy ustidan, nechasi qoʻy bilan birga chuqurga yumalab ketmoqda, bu yonda malaklar yana kishilarni qoʻylarga zoʻrlab mindirib, qil koʻprikka yurguzmoqda.
Bu hol Pochamirni juda qoʻrqitdi.
Nima qilishini bilmadi.
Chetroqqa borib, yashirinib turmoqni oʻyladi, chukurdan sekingina uzoqlashib, el orasidan chiqmoqchi boʻldi.
Birdan kuchli bir qoʻl elkasidan tutdi: Ruziqul, yur!
Gal seniki, — dedi.
Pochamir titradi, qarasa, qoʻrqinchli bir malak!
Nima deysiz menga?! dedi Pochamir.
Yur, qil koʻprikdan oʻtasan!
Men oʻtmasam, shunda qolsam-chi?!
Boʻlmaydir!
Mayli, unday boʻlsa, qoʻyingiz, bir yutum suv ichib kelay.
Boʻlmaydir, — deb itarib yubordi.
Pochamir yiqila-tura koʻprik sari yurdi, koʻprik boshiga keldi.
Ikki malak tezlik bilan bir qora qoʻyni ilgari surdilar: Shunga minib oʻt! — dedilar.
Pochamir bu oriq qoʻyni tagida, 1335-yilda qurbon qilgʻan edi.
Qoʻyni tutgan malakka qarab: — Aka, oʻzi nima gap? Sizning bir kattangiz yoʻqmi? -dedi.
Uzun boʻyli katta bir malak: — Nima deysan? Mana men kattalari, — dedi.
Pochamir: Bular shu qoʻygʻa meni mindirmoq istaylar.
Malak: Nega minmaysan?
Pochamir: Minib nima qilay?
Malak: Shunga minasan, shul qil koʻprikdan oʻtasan.
Pochamirning juda achchigʻi keldi: - A! — dedi u, — man shuni 1335 yilda qurbon qilganman.
Shuni bozordan uyimga keltirguncha uch kishi sakkiz soat tirishgan edik.
Hammamizning jonimiz chiqa yozgan edi.
Bu sabil juda chars.
Katta, toʻgʻri yoʻllarda yurmas edi.
Bu qil koʻprik uzra hech yura olmaydir.
Meni ham yiqitadir, oʻzi ham ketadir.
Malak: — Menga nima?
Oʻzing qurbon qilgan qoʻy-da.
Har kim oʻzi qurbon qilgan qoʻyiga minib oʻtadir.
Pochamir: Men dunyoda toʻrt-besh qoʻy qurbon qilgan edim.
Koʻb yaxshilari bor edi.
1332 yilda bir oq qoʻy soʻygʻan edim .
Juda yaxshi edi.
Shuni keltirsangiz boʻlmasmi?!
Malak: Yoʻq, boʻlmaydir!
Pochamir: Nechun?!
Malak: Chunki Tangrimizga hamma qoʻylaringdan shul qoʻy qabul boʻlgan.
Pochamir: Nega bu qabul boʻlgan?
Ul qoʻylar yaxshi edilar-ku.
Malak: Qoʻyning yaxshi-yomonligida Tangrining ishi yoʻqdir.
Sen bu qoʻyning pulini toʻgʻrilik bilan topgansan.
Ul qoʻylaringni harom puldan olgansan.
Pochamir: Ey, uka! Siz bizning dunyomizni koʻrmagan ekansiz.
Unda toʻgʻrilik bilan bir qoʻy puli topmoq mumkin emas.
Men shu sabilni ham harom puldan olgan edim.
Malak: Gapni koʻb choʻzma, shunga mina ber!
Pochamir: Nima deysan san, gapni tinglaysanmi, yoʻqmi?
Har kim oʻz qoʻyini minsa, mening besh qoʻyim bor, shularni keltir, bitta yaxshisiga minib oʻtaman.
Yaxshi qoʻylarimni oʻzingiz uchun saqlab, yomonini berasizmi?
Malak bir oz yumshadi, sekinlab gapirdi:
Sen shunga mina ber!
Tangri bagʻishlasa, shu bilan ham oʻtasan, — dedi.
Pochamir: Toʻxtang, oʻrtoq! — dedi, — shu ishingiz juda bema'ni bir ish.
Shuncha kishilarni charchatib, tarozida tortdingiz, qoʻllarimizga bittadan pasport ham berdingiz, bizning yaxshi-yomonligimizni xuddi sagʻanadan buyon soʻrab-soʻrab anglab oldingiz, endi yanadan shuncha bechorani qoʻyga mindirib, qil ustida oʻynatmoqning juda mazasi yoʻq.
Pasportlarimizga qarangiz, bunda kappon mudirining ham koʻli bor.
Yaxshi-yomonlarimizni shundan bilib olingiz, yomonlarimizni toʻplangiz, oyoqlaridan koʻtarib tamuqqa tashlangiz, yaxshilarimizni boshqa tuzukroq bir yoʻldan ujmohgʻa kirgizing-qoʻying!
Siz xam xalos, biz ham xalos!..
Uni qilmas ekansiz, mening shul besh qoʻyimni keltiringiz!
Men bitta yaxshisini olib minaman, qolgani yana sizniki!
Malaklar koʻrdilarkim, boʻlmaydir, bu kishini soʻz bilan yengmoq qulay emas.
Bittasi borib, katta oq bir qoʻy keltirdi.
Pochamirga qarab: Mana bu qalay? — dedi.
Pochamir qoʻyni tanidi: Mana bu ham oʻz qoʻyimdir, bu juda yaxshidir, — dedi.
Qoʻyga bot mindi, “bismilloh” deb qil uzra yur-gizdi.
Qoʻy ham juda usta boʻlib qolgan ekan, qil koʻprik ustida yoʻrgʻalab bora berdi.
Pochamir koʻzlarini yumgan edi.
Koʻzini ochganda, boshi aylanib, qoʻy ustidan yiqilib ketmogʻ aniq edi!...
Koʻknor xaltalarini, Munkar-Nakirini, kapponda “ochirat”janjallarini har birini yigirma yoʻla esiga keltirdi, mehnatlariga kuyar edi. Shuncha mehnat qilib, Munkar-Nakirdan, kappondan, qora qoʻydan qutilgandan keyin, qil ustida qolgʻanligini, bu yerda hech bir turli hiylaning ishga yaramaganligini koʻrar edi.
Xoy attang, xoy!.. Eng soʻng ishim shul qoʻyga qoldi.
Shuning birgina oyogʻi qildan toyib ketsa, ish tamom! — dedi.
-Xay, jonivor, oʻzing bir ish qilasan-da, deb oʻzini ovutar edi.
Qoʻyning buncha tez yoʻrgʻalaganidan shoshdi.
Qoʻy oʻzining oq qoʻyi edi, yuvoshgina bu qoʻyning qil ustida buncha oʻynoqlab bormogʻini hech oʻylamagan edi.
Dunyoda bir kuni kichkina bir ariqning bir koʻprigidan oʻtganda, shul qoʻyning koʻb hurkkanini-da esladi.
— Xoʻp yaxshi oʻrgatgan ekanlar-da, bechoralar, — deb qoʻydi.
Pochamirning esi joyida edi.
Har narsani sabablari bilan, foydalari bilan anglab turar edi.
Shunday boʻlsa ham, bir narsani hech anglay olmas edi: bir kishini jannatga kirgizmoq uchun buncha 'tashvish” bermoqning sababi nima?
“Har narsani bilguvchi Tangri mening imonli ekanligimni bilmay qolmagandir.
Buni bilgandan keyin, yana boʻsh-boʻshiga meni Munkar-Nakir bilan qoʻrqitmoq, kapponlarda sargardon etmoq, qoʻygʻa mindirib qil ustida oʻynatmoq nima uchun ekan?!”
Shuni anglamay qolganiga qizir edi, qancha yurganini bilgani yoʻq, birdan qoʻyning toʻxtaganini sezdi: E, voy!.. — dedi, — bu kishi yoʻlning xuddi oʻrtasida charchab qolgan esalar, xudo urdi.
Pochamir koʻb qoʻrqdi.
Qoʻrqishdan koʻzini ham ocholmay qoldi.
Yurmoqda, qaytmoqda, tushmoqda mumkin emas edi.
Besh-oʻn daqiqa shundaygina qoldi.
Nima qilishini bilmay turgan chogʻida: “Bu nima uchun indamay turadir?” — degan bir tovush eshitdi.
Koʻzini ochdi.
oʻzini keng bir koʻkalamzorda koʻrdi.
Har kim qoʻyidan tushib, ilgari qarab chopmoqda edi.
Uzoqroqda rang-barang hovlilarning yuqori boʻlmalari koʻrinar edi.
Bu yer uchmoh edi.
Pochamir qoʻydan qoʻndi, ilgari qarab yugurdi, bir oz borgach, katta bir shaharga kirdi, shahar emas — bogʻ, bogʻ emas — shahar edi.
Gullar, ogʻochlar, qushlar, saroylar...
Ogʻochlarning tanasi oltin bilan kumushdan, yaprogʻi zumrad toshdan, uylarning har biri bir boʻlak yoqutdan: ogʻochlar orasidan, devorlar tagidan kichkina ariqchalar oqib turadir.
Pochamir bir yarim yilgacha bu shaharning har yogʻida koʻchadan-koʻchaga, qopqadan-qopqaga yurdi, eng soʻng yoqutdan solingan kichkina bir uyga duch keldi.
Qopqasining ustiga qaradi: “Ulugʻ Tangri bu uyni oʻzining quli Roʻziqul Otaboy oʻgʻliga bagʻishlagan”, — degan bir yozuvni oʻqidi.
Mana, shu bizniki ekan endi, — deb toʻxtadi.
Ichkaridan juda chiroyli qizlar va bachalar yugurib chiqdilar.
“Marhamat, taqsir, marhamat!” — deb, Pochamirning yelkasiga yopishdilar, boshini siladilar, qoshini oʻpdilar, soqolini siypadilar.
Pochamir bularning huru gʻilmonlar ekanini angladi.
Hur-gʻilmonlar orasidan buyuk bir dabdaba bilan yurib ichkariga kirdi.
Katta bir uyning toʻriga katta bir taxt qoʻyilgan ekan.
Pochamir taxtga chiqib oʻtirdi.
Qarshisida koʻp qizlar, oʻgʻlonlar qoʻl qovushtirib turdilar.
Siz hammangiz menga qaraysizmi?
Ha, taqsir, hammamiz sizniki!
Bachchagʻarlar! Hammangiz meniki ekansiz-u, besh-oʻntangiz meni qarshi olmoq uchun qil koʻprikkacha chiqqanda, oʻlarmi edingiz?
Esingiz yoʻqmi, shuncha xizmatchisi boʻlgan kishi oʻz uyini axtarmoq uchun bir yarim yil koʻchalarda yursin.
Ishmi bu?!
Pochamir juda charchagan, oyoqlari ogʻrir edi.
Bir oz uxlamoq istadi.
Boshini yostiqqa qoʻydi, koʻzlarini yumdi...
Qancha uxlagani belgili emas.
Koʻzlarini ochgach, juda och qolganini sezdi.
Nonlar, holvalar, qaymoqlar, qovurmalar hammasi hozir boʻldi.
Bularning bittasini ham haligi xizmatchilar keltirmadilar.
Ular oʻzlari ucha-ucha kelib, Pochamir yoniga qoʻndilar.
Pochamir yeb toʻygandan keyin, tomoqlar, nonlar yana ucha-ucha ketdilar.
Pochamir oqshomgacha yana ikki yoʻla tomoq yedi, oqshom boʻlgach uxladi.
Ertasi yana shunday.
Kunduzlari uch yoʻla tomoq, kechalari aysh-ishrat...
Yetti kun shunday yashadi, bundan soʻng koʻknori Pochamir juda ishdan chiqdi.
Bunday yashashdan juda bezidi.
oʻziga bir ish axtarmoq istadi.
Yonidagi qiz, oʻgʻlonlarning ikkitasini oldi: — Yuring, meni tomosha ettiring! — deb tashqariga chiqdi.
Bogʻchaning har yogʻini koʻrdi.
Ogʻochlarning tagida toʻrt kichkina ariqcha yonma-yon oqib turar edi.
Pochamir egilib qaradi: ariqchalarning bittasidan oppoq sut, bittasidan tiniq suv, bittasidan bol, bittasidan chogʻar oqmoqda edi. Pochamir chogʻarni koʻrib shod boʻldi: Mana shul maydan koʻbroq olib boraylik, — dedi.
Yonidagi qiz: — Xoʻp, olamiz, — dedi.
Pochamir: Shu kecha bir oz mast boʻlaylik.
Taqsir! Bu may mast qilmaydir-ku!
Buzilganmi? Yoʻq, buzilgan emas, mast ham qilmaydir.
Pochamir: May boʻlsa, mast qiladir, mast qilmasa, may boʻlmaydir.
Bir oʻgʻlon: Taqsir! Bu oxirat mayi boshqacha ekan.
Biz ham shuncha ichamiz, mast boʻlganimiz yoʻq.
Pochamir tovush chiqarmayin yura berdi.
Haligi bola suradi: — Taqsir! Maydan olaylikmi?
Pochamir: Yoʻqot, nima qilasan uni?
Mast qilmay turgan mayni kim ichadir?
Pochamir uyga bormoq uchun, orqasiga qaytdi.
Dimogʻi kuygan edi.
Yana shul uyga borib ishsiz oʻtirmoq unga malol kelar edi.
Oʻziga bir ish topmoqni oʻylab yurar edi.
U yon-bu yonga qaragisi ham kelmas edi.
Toʻrt odim nariroqda koʻziga bir buta koʻknor koʻrindi.
Shodligidan seskanib qoʻydi.
Birdan shunga qarab yugurdi.
Oyogʻi ostidagi chuqurni koʻrmagan ekan, oyogʻi chuqurga toyib ketdi.
Voh! — deb yiqildi.
oʻzining “vox” deganiga uygʻonib ketib koʻzini ochsa, xotini yostigʻi boshida oʻtirib, Pochamirning terlarini artadir.
Xotini: Ustingizni ochmangiz, terlagansiz.
Tushingizda bir oz qoʻrqdingizmi? — dedi.
Pochamir koʻrganlarining tushda ekanini bilgach, teran bir sulush oldi.
Uf, soʻrama, xotin.
Koʻb balolarga uchradim.
Yaxshikim, tush ekan, — dedi.
Xotini: Isitmaning shunday tushlari bor, uygʻondingiz bitdi! — deb Pochamirga bir piyola choy berdi.