Abdurauf Fitrat korpusi

Maqolamizning shu unvoni, oʻquvchilarimizning hayrat va taajjublariga sabab boʻlsa kerak.
Oʻzimizdagi shul maqolani buyuk bir hayrat va taajjub ichinda yozib turibmiz.
Masala shu: “Shoʻroyi islom” jamiyatining saylov toʻgʻrisinda “uy egalari” 2 otli bir rus partiyasi bilan ittifoq qilgʻanini barchamiz bilib oldik emdi.
Mashhur soʻzlargʻa qaragʻanda, shul ittifoq ikki musulmon, bir rus tartibi oʻzaro bogʻlangan.
Muning ma’nosi shuki, “Shoʻroyi islom” oʻz roʻyxatiga elli(q) musulmon va yigirma besh rusni, ikki musulmon bir rus qilib yozadir.
Saylov kuni “Shoʻroyi islom tarafdorlari boʻlgʻan musulmonlar bilan “uy egalari” tarafdorlari boʻlgan ruslar shul shoʻroning roʻyxatigʻa tavush berurlar va natijada masala 15 galos olinsa, 5 tasini ruslarga berib, 10 tasini musulmonlar olurlar.
Tunov kuni mutafakkir bir doʻstim bilan shul toʻgʻrilarda gapurib oʻtirgan edim.
Doʻstim haqli bir suratda “Shoʻroyi islom”ning shul ittifoqini tanqid qildi, dedikim: Samarqand sayloviga qoʻshilaturgʻanlar; musulmondan (xotunlar hisob emas) oʻn olti ming, juhud ikki ming besh yuz, rus oʻn bir ming besh yuz, hammasi oʻttiz ming kishi boʻlur.
Shul oʻttiz ming kishini yetmish besh galosiga taqsim qilsak, har toʻrt yuz kishiga bir galosi tushar.
Emdi shunisi ham ma’lumdirki, saylovga qoʻshilaturgʻan oʻn bir ming besh yuz rusning hammasi “uy egalari” partiyasiga doxil emaslar.
Chunki ruslar orasinda uy egalari” partiyasidan boshqa toʻrt-besh partiya bordur. “Uy egalari” partiyasi gʻayrat qilsa, oʻn bir ming besh yuz rusdan ikki mingini oʻz tarafiga ola bilur.
Faraz qilaylikki: shoʻro jamiyati shul saylovda oʻz tarafiga, oʻz roʻyxati uchun ikki ming musulmon tovushi ola bilsun.
“Uy egalari” partiyasining oʻttiz besh galosi tushar.
Endi ittifoq yuzindan shoʻro jamiyatining oʻzi shul oʻttiz besh galosdan oʻn ikki ming musulmon tovushi olur 24 galosni; “uy egalari” partiyasiga ikki ming rus tovushi uchun berur oʻn bir galosni!
Holbuki, ayri-ayri spiska boʻlgʻanda “Shoʻroyi islom” oʻn ikki ming musulmon tovushi uchun 30 galosni va “uy egalari” partiyasi ikki ming rus tovushi uchun besh galosni olur edi.
Mana shul hisob yuzindan Shoʻro jamiyatining shul qilgʻan ittifoqi musulmon haqigʻa zararlidir, chunki olti musulmon galosining eri ruslarga oʻtgan boʻlur.
Doʻstimning bu hisoblarini eshitgach, hayratda qoldim.
“Ajabo, Shoʻro jamiyati nechun shuni tushunmaydi?” dedim va chiqib keldim.
Shoʻro shu masalani tushunmagan boʻlsa, millatning oʻzi tushunsin va ortuq qaysi noʻmir roʻyxatgʻa tovush bermak kerak edigini tayin etsun.