Abdurauf Fitrat korpusi

Yettinchi koʻkni koʻrganmisiz?!
Paygʻambar bilan me’rojga chiqqaningizda edi, bu koʻkning yaxshi boqirdan yasalib, poʻlat eshik qoʻyilganini koʻrar edingiz.
Hay, mayli, menga ishona qoling: yettinchi koʻk juda yaxshi boqirdan tuzilgan, qopqosi poʻlat, qulfi oltindir.
Mana shu boqir koʻkning salqingina bir joyida ikki maloyika oʻtirgan edilar: Xorut, Morut.
Oʻzini bildirmasdan, sekingina yurib ularning yoniga borgan bir kishi boʻlsa edi, mana shu soʻzlarni eshitgan boʻlar edi: — Xorut aka, men “ollohu taolo”ning ishlarini tushuna olmadim-ku: — Yana nimasini tushunmadingiz!
— Masalan, oʻzlari aytganlarkim men butun maxluqlarni oʻzimga “ibodat” qildirmoq uchun yaratdim. — Juda yaxshi, ibodat qilaveramiz. Toʻxtang, gapimni bitiray! — Hay, gapiring! Ibodatning eng koʻpini biz maloyikalar qilamiz.
Oʻzingizga ma’lum: yetmish besh ming yildan beri boshimizni sajdaga qoʻygan edik.
Tunov kungina koʻtardik, yana bir-ikki kun, soʻngra sajdaga tushib yetmish besh ming yil yotarmiz.
— Axir, boshqa ishimiz boʻlmagach nima qilaylik? Yoʻq, uni demayman. — Hay, nima deysiz?!
— Men aytamanki, maqsadi boʻlgan ibodatning eng koʻpini biz qilganimiz holda yerning butun noz-ne’matlarini odamlarga berib qoʻygani tuzukmi? — Ha, bu fikr menda koʻpdan beri bor.
Lekin nima qilamiz.
“Xudo” hammamizning podshohimiz, har nima istasa qila beradi, unga “nechun munday qilding” deyish mumkin emas.
Har nima qilsa “yaxshi” deyishga majburmiz.
— Yaxshi boʻlmasa qanday yaxshi deymiz? — Nima qilamiz, qoʻlimizdan nima keladir? — Men oʻylaymanki shuni oʻzidan bir soʻraylik, qani, nima javob berar ekan. — Soʻraganda ham shul men aytgandan ortiqcha bir narsa demasa kerak. — Nima boʻlsa ham bir soʻraylik. Ha, xoʻp, yuring, boraylik.
Ikki maloyika joylaridan sekingina turdilar, toʻppa-toʻgʻri “dargohi ilohiy”ga keldilar.
Ta’zim qildilar.
Xudo bularga iltifot bilan qaradi, hol soʻradi.
— Ey mening mukarram malaklarim, nima uchun keldingiz? — dedi.
Xorut ilgari bordi.
Ta’zim qildi.
— Ibodatimizni bitirib bir oz gaplashib oʻtirgan edik, Morut afandining bir savoli bor ekan.
Mendan soʻrab qoldi, javob bera olmadim, oʻzingdan soʻramoq uchun keldik.
Xudoyo xudovanda, dargohingdan umid qilib keldikki, shu savollarimizga yaxshigina javob berib, biz ojiz bandalarni xotirjam qilgʻaysan!
Xorut bilan Morutning bu qadar yalinishlaridan xudoning kayfi keldi.
— Nima savolingiz bor, soʻrang, javob beray! — deb qoʻydi.
Xorut Morutga qaradi, Morut Xorutga qaradi.
Boshlab soʻzlashni bir-birlariga yuklamoqchi boʻldilar.
Eng soʻng, shubhaning asl egasi boʻlgan Morut soʻzlashga qaror berdi: bir-ikki qadam ilgari yurdi, bir-ikki yoʻtaldi: — Xudoyo xudovanda, — dedi, bandalarni yaratmoqdan maqsadim oʻzimga ibodat qildirmoqdir, deb oʻzing aytgan eding!
Albatta, degan edim.
Bu kun ham shuni aytaman.
Ey bor xudoyo, maqsading boʻlgan ibodatning hammasini biz qilib turgan holda, yer yuzidagi noz-ne’matlarning hammasini odamlarga berib qoʻyganing nechundir.
Bilasanki, ular senga biz kabi koʻp ibodat qilmaylar.
Buning ustiga oʻgʻrilik, xotinbozlik, qon toʻkish, sharob ichish kabi gunohlarni ham ishlab turadilar.
Bu savol xudoga ogʻirlik qildi, birdan qichqirdi: — Bu nima gap?
Odamni yaratganimdan beri, siz malaklar shunday e’tirozlar qila-qila quloq-miyamni yedinglar.
Mening ishimga e’tiroz qilishga kimning haqqi bor! — dedi.
Xorut bilan Morut qoʻrqdilar, titradilar, qayoqqa qochish hisobini topolmay qoldilar.
Hech narsa demasdan qochib ketish oʻrinsiz boʻlar edi.
Xorut botirlik qildi: — Tasaddugʻing boʻlay, ey, podshoh bandanavoz!
Bizning maqsadimiz e’tiroz emas edi, shu masala toʻgʻrisida koʻnglimizda shubha paydo boʻldi.
Bu shubhaning davomi ibodatlarimizga halal berar edi.
Sening dargohingga kelib, shubhamizni yoʻqotib, xotirjamlik bilan ibodatlarimizni davom qilmoqchi boʻlgan edik.
Xudo bir oz yumshadi: Hay, mayli, emdi sizning javobingiz shu: Ruxsat beraman, ikkalangiz er yuziga borib odamlar orasida yashangiz.
Agar bir oy shular orasida hech gunoh qilmasdan yashab qaytib kela olsangiz, hamma aytganlaringizni qilaman.
Boʻlmasa, bundan keyin damingizni chiqarmay yurishga majbursiz.
Malaklar rozi boʻldilar, Jabrail chaqirildi, lozim boʻlgan buyruqlar berildi.
Rasmiy ishlar koʻrildi.
Jabrail Xorut bilan Morutni olib chiqdi.
Butun koʻklarning darbonlariga buyruq boʻldi: koʻk eshiklari ochildi.
Xorut bilan Morut bir oy qolmoq uchun yer yuzida bu kungi “Bagʻdod” viloyatida boʻlgan “Bobil” shahriga qoʻndilar.
Bir necha kun odamlar bilan yashagach, bir xotinni sevdilar, sharob ichdilar, bir uzukni oʻgʻirladilar, haligi xotinning erini oʻldirdilar.
Gunoh shumligʻi bilan qanotlari, parlari toʻkildi.
Maloyikalikdan chiqib qoldilar.
Birgina kechada bu qadar gunoh ishlaganlaridan pushaymon boʻldilar, xudoga yalindilar.
Xudo enggan edi: — Mana koʻrdingizmi, ish qanday boʻldi? — dedi.
Jabrailni yubordi.
Jabrail “Bobil” yonida quruq bir quduq topdi.
Xorut bilan Morutni shul quduqqa kirgizib oyoqlaridan osib qoʻydi.
Qiyomatga dovur shu quduqda, mana shu vaziyatda xudoga zikr aytib qolarsiz.
Qiyomat qoyim boʻlgach, tavbangiz qabul qilinar, qanotlaringiz qaytarilar, yana koʻklarga uchib chiqarsiz! — deb ketdi.
Arabistonning Hijoz viloyatida kambagʻalgina bir qishloqchada “Zahro” kampir degan bir xotin bor edi.
Eri Muhammad paygʻambarga qarshi boʻlgan urushlarning bittasida oʻlgan edi.
Toʻrt-besh yetim bola bilan qolgan Zahro ularni boqmoq uchun juda koʻp yurgandi.
Eng soʻng, sadaqa, fitr, zakot pullari bilan kun koʻrishni umidlab musulmon boʻldi, musulmonlik uni qiyinlikdan butunlay qutqara olmagan boʻlsa ham, bir darajada ta’min qilgan edi.
Muhammad, Abubakir, Umar, Usmonlar oʻlib ish boshiga Ali kelgandan keyin ichki urushlar boshlanib, hayotni buza boshladilar.
Zahroning holi yangidan qiyinlasha boshladi.
Bir kun Zahro qoʻshnisi bilan gapirib turganda oʻzining holidan shikoyat qildi, bir oz-da yigʻladi.
Qoʻshnining rahmi keldi: Zahro, bu holdan qutulmoq uchun bir chora bor, aytsam qilasanmi? — dedi.
— Albatta qilaman, nima boʻlsa qilaman, juda jonimga tekkan. — Shundan chiqib toʻppa-toʻgʻri Bagʻdodga borasan.
Bagʻdodning yaqinlarida “Bobil” degan bir shahar boʻlgan.
Bu shahar holi xarob boʻlib bitgan, biroq joyi ma’lum.
Mana shunda bir quduq bor.
Quduqda Xorut, Morut degan ikki maloyika oyoqlaridan osilgan holda turadilar.
Quduqqa kirib shul maloyikalar bilan koʻrishasan, maloyika deganing jodugarlikni biladi.
Shularga yalinib-yolvorasan, jodugarchilikni oʻrganmoqchi boʻlasan. Shularning rahmlari kelib senga jodugarchilikni oʻrgata qolsalar, boʻlib qolganing.
Undan soʻng kambagʻallik yuzini koʻrmaysan.
Zahro kampir qoʻshniga tashakkur qildi.
Uyga kirib narsalarini yigʻishtirdi.
U yoq-bu yoqdan bir oz quruq xurmo bilan bir oz quruq non topdi.
Tayogʻini olib yoʻlga tushdi.
Kunlarcha yurgandan keyin Bagʻdodga yetdi.
“Bobil” shahrining joyini soʻroqladi, izlab haligi quduqni topdi.
Quduqqa kirdi.
Oyoqlaridan osilgan ikki maloyikani koʻrib salom qildi.
Javob oldi.
— Kimga ishing bor, ona. — Janoblaringizga ishim bor.
Zahro kampir oʻz boshidan oʻtganlarni yigʻlab-yigʻlab aytdi.
Kambagʻallikni tasvir qildi.
Meni shu holdan qutqarmoq uchun jodugarlikni oʻrgatsangiz edi, — dedi.
Xorut bilan Morut Zahroni u fikridan qaytarmoqchi boʻldilar, koʻp tirishdilar, nasihatlar qildilar.
Zahro qabul qilmadi.
Hay, mayli, senga jodugarlikni oʻrgataylik, lekin uni oʻrganish uchun katta bir shart bor: shaharga kirasan.
Bir oz kul topib olasan.
Shul kul ustiga bavil qilib kelasan.
Soʻngra oʻrgatamiz, deydilar.
Zahro Bagʻdod shahriga kirdi.
Novvoylar mahallasiga bordi.
Mahallaning bir chetida novvoylikdan chiqqan kullarni toʻkar ekanlar.
Shu kullarning ustiga chiqdi, bavil qilmoqchi boʻldi.
Lekin birdan qattiq vijdon azobiga tutildi, qoʻrqdi, hech nima qilolmasdan maloyikalarga qaytdi.
— Ha, ona, nima qilding? — Aytganingizni qildim. — Nima koʻrding? — Hech nima koʻrmadim! — Unday boʻlsa, yolgʻon aytasan.
Bizning aytganimizni qilganingda xudoning ajoyib bir qudratini koʻrar eding.
Darrov bor, aytganimizni qilib kel!
Kampir yana Bagʻdodga qaytdi, haligi joyga keldi.
Yana vijdon azobiga uchradi, bir narsa qilolmay, maloyikalarga bordi.
Yuqoridagi savol, javoblar takror qilindi.
— Tez ket, aytganimizni qilib kel, boʻlmasa qaytib kelma, — dedilar.
Bu ularning soʻnggi va qat’iy buyruqlari edi.
Zahro majbur ekanligini angladi.
Bagʻdodga qaytdi, butun vijdon azoblariga qaramasdan haligi kullar ustiga bavil qila boshlagan edi, boʻz otga minib, kulida uzun nayza tutgan bir kishi uning bavili bilan birga ot oʻynatib chiqdi-da, koʻkka qarab uchib ketdi...
Zahro oʻlguncha qoʻrqdi.
Yugura, yugura quduq boshiga keldi.
Kirib Xorut, Morutni koʻrdi, nima koʻrganini aytdi.
— Boʻlipti, endi boʻlipti.
Bor, sen jodugar boʻlding, — deb Zahroga fotiha berdilar.
Zahro uyga qaytdi.
Qarasa haqiqatan, jodugar boʻlib qolgan!
Nima desa, nima xohlasa shul boʻladi, toshni olib oltinga aylantiradi, yogʻochni olib goʻshtga aylantiradi.
Nima xohlasa darrov tayyor.
Zahroning kayfi choq.
Bir necha yil shu holda yashadi.
Bir vaqt oʻzincha xafalana boshladi.
Oʻylab qarasa, jodugarlikning oʻzi shariatda harom.
Bu ishning oxiratda azobi katta.
Jodugarligi qurib ketsin.
Oʻzimning shu kambagʻalligim yaxshi edi.
Odamga non emas, “imon” kerak!.. deb qoʻydi.
Muhammad paygʻambardan tul qolgan.
“Oysha” xotinning huzuriga keldi.
Butun oʻtgan voqealarni aytib berdi.
Endi, menga tavba berdiring, men bu yomon ishdan qaytaman, — deb yalindi.
Oysha boshini qaygʻuli, qaygʻuli qimirlatdi-da: “Kampir, emdi sening tavbang qabul boʻlmaydir.
Baviling bilan chiqib koʻkka uchib ketgan haligi boʻz otli odam sening “imon”ing edi.
Sen imonsiz boʻlib qolgansan.
Imonsizning tavbasi qabul boʻlmaydir!” — dedi.